Til vaksin
Skriva út ##pt##
Galdandi:
Galdandi frá 1. august 2025.
Viðmerking:
Námsætlanin í føroyskum sum annaðmál til vaksin ásetur innihald í undirvísing í føroyskum sum annaðmál til vaksin og verður skipað sambært løgtingslóg nr. 58 frá 29. mai 2024 um føroyskt sum annaðmál.
1. Samleiki
Føroyskt sum annaðmál til vaksin er undirvísing í føroyskum máli til tey, sum hava eitt annað mál enn føroyskt sum sítt fyrstamál, og fevnir um grundleggjandi undirvísing í føroyskum máli, mentan og samfelagsviðurskiftum.
Undirvísingin skal leggja støði undir, at luttakararnir kunnu trívast, mennast og virka sum borgarar, og at tey læra í einum umhvørvi, sum viðurkennir fjølbroytni sum virðismikið tilfeingi. Undirvísingin tekur støði í einstøku luttakarunum og tí málsliga, mentanarliga og samfelagsliga førningi, tey hava frammanundan. Atlit verður tikið at mentanarliga umskiftinum og samleikaspurninginum, sum luttakararnir kunnu uppliva í sambandi við at búgva í Føroyum.
2. Endamál
Undirvísingin í føroyskum sum annaðmál hevur til endamáls, at luttakararnir við støði í egnum málsligum førningi ogna sær førleikar at samskifta á føroyskum – t.e. at skilja, tosa, lesa og skriva føroyskt. Undirvísingin skal birta upp undir hugin at læra og brúka føroyska málið og vísa á týdningin, sum málsligi førleikin hevur fyri víðari lærdóm og menning.
Málið er, at luttakararnir áhaldandi gerast stinnari í føroyskum og kunnu taka virknan lut í samfelagnum og felagslívi annars og sostatt kunnu vera við til at menna eitt fjølmentanarligt umhvørvi.
3. Kjarnaøki
Føroyskt sum annaðmál hevur trý ymisk kjarnaøki. Økini umskarast og virka fyri ein stóran part saman í undirvísingini.
- Talaða málið
- Skrivaða málið
- Mentan og samfelag
Kjarnaøkini eru saman við fakligu førleikamálunum yvirskipaði karmurin um lærugreinina føroyskt sum annaðmál, og tað er við støði í hesum, at lærarin fyrireikar, fremur og eftirmetir undirvísingina.
Talaða málið
Kjarnaøkið talaða málið snýr seg um, at luttakararnir menna førleikarnar at lurta, skilja og tosa føroyskt. Dentur verður lagdur á samskiftisførleikar, soleiðis at luttakararnir áhaldandi betra um hegni at tosa og samskifta á føroyskum í ymiskum støðum og sosialum samanhangum. Virkisført samskifti er í miðdeplinum, og skulu luttakararnir fáa møguleika at ogna sær so skilligan framburð sum gjørligt, samstundis sum at annaðmálsligur máltóni verður góðtikin. Arbeitt verður við at byggja brýr millum teirra málsliga førning og føroyskt.
Skrivaða málið
Kjarnaøkið skrivaða málið snýr seg um at lesa, skilja og skriva føroyskt. Skriviførleikin verður mentur við at lesa, og lesiførleikin við at skriva. Luttakararnir menna og víðka um orðfeingið við at knýta nýggj orð og hugtøk til sína undanvitan. Lesitilgongdin inniber, at luttakararnir stigvíst læra at lesa og skilja einfaldar hóskandi tekstir. Í skrivitilgongdini læra luttakararnir stigvíst at skriva føroyskt við at orða seg skrivliga í ymiskum sløgum av tekstum.
Mentan og samfelag
Kjarnaøkið mentan og samfelag snýr seg um fjølmentanarliga samfelagið, og at luttakararnir ogna sær føroyska málið í ymiskum samanhangum. Undirvísingin eigur at vera skipað soleiðis, at luttakararnir gerast førir fyri at taka lut í sosialum felagsskapum og í samfelagnum. Viðkomandi samfelagslig og mentanarlig viðurskifti eiga at vera partur av undirvísingini, har støði verður tikið í tí mentan og samfelagi, luttakararnir koma frá. Luttakararnir skulu samstundis læra um síni rættindi og skyldur, og hvat tað merkir at vera partur av fólkaræðinum við ávirkan og ábyrgd.
4. Faklig førleikamál
Føroyskt sum annaðmál til vaksin hevur faklig førleikamál á fýra stigum, ið taka støði í altjóða CEFR-stiganum. Stigini nevnast A1, A2, B1 og B2.
A1 vendir sær í høvuðsheitum til allar luttakarar á byrjanarstigi í føroyskum sum annaðmáli. Undirvísingin tekur støði í munnligum samskifti og skal virka við til, at luttakararnir læra at lurta, skilja og siga føroysk orð og orðingar, umframt at tey skulu lesa og skriva styttri tekstir um kend viðurskifti.
Málið við undirvísingini er, at luttakarin dugir:
at ogna sær orðfeingi við støði í vanligastu orðunum á føroyskum
at nýta grundleggjandi gerandissetningar og -orðingar
at orða spyrjandi setningar og svara við føstum orðingum
at samskifta um kend og ítøkilig evni treytað av, at hin parturin tosar týðiliga, seint og hjálpir til
at siga frá tørvi, ynskjum og kenslum við einstøkum orðum
at greiða frá um seg sjálva/-n og onnur við einføldum og stuttum setningum
at lesa stuttar og einfaldar setningar í t.d. lýsingum og á uppsløgum
at skriva stutt boð og útfylla oyðubløð við persónligum upplýsingum
eftir førimuni at samanbera orð og vendingar við mál, sum luttakarin dugir frammanundan
at umrøða og samanbera mentan og viðurskifti í heimlandinum við mentan og viðurskifti í Føroyum við tí málsliga førningi, luttakarin hevur.
Munnliga samskiftið er framvegis í miðdeplinum, har luttakararnir læra at seta orð á ymisk kend viðurskifti. Dentur eigur at vera lagdur á at læra fleiri nýggj orð og hugtøk og at gerast stinnari í gerandismálinum. Luttakararnir eiga á hesum stigi at ogna sær førleikan at lesa og skriva stuttar og einfaldar tekstir um ítøkilig, kend viðurskifti, sum kunnu nýtast sum amboð í felagslívi og arbeiðs- og undirvísingarhøpi.
Málið við undirvísingini er, at luttakarin dugir:
at ogna sær fjølbroytt orðfeingi við støði í kendum samanhangum
at nýta lætt gerandismál um ymisk viðkomandi viðurskifti
at spyrja og svara við hóskandi setningum
at siga frá tørvi, ynskjum og kenslum
at samskifta um ítøkilig, kend evni úr gerandisdegnum
at greiða frá egnari bakgrund og nærumhvørvinum við stuttum setningum
at finna ítøkiligar upplýsingar í styttri og einføldum tekstum um kendar støður
at lesa einfaldan tekst og skilja høvuðsinnihaldið
at skrivar stuttar og einfaldar tekstir í gerandisligum samskiftisstøðum
at seta orð á og nýta sína vitan um mentanarlig og sosial viðurskifti í gerandisstøðum við tí málsliga førningi, luttakarin hevur.
Á B1 verður dentur lagdur á, at undirvísingin við støði í gerandismáli styrkir førleikan at luttaka virkið í samrøðum og tryggjar, at luttakararnir gerast stinnari í at bera fram síni sjónarmið í ymiskum samanhangum. Undirvísingin á hesum stigi fevnir eisini um, at luttakararnir áhaldandi læra at lesa og skriva tekstir og menna førleikan at handfara ymiskar støður og møguligar avbjóðingar smidliga.
Málið við undirvísingini er, at luttakarin dugir:
at víðka um orðfeingið og byrja at vera tilvitað/-ur um, hvørji orð verða nýtt í hvørjum samanhangi
at frambera orð og setningar skilliga
at luttaka virkið í samrøðum um gerandislig viðurskifti
at skilja kjarnan í einum longri orðaskifti um kend evni á vanligum og týðiligum føroyskum
at greiða frá ella grundgeva fyri sjónarmiðum og meiningum í óformligum kjaki
at lesa og skilja ymiskar tekstir um kend ella persónliga viðkomandi evni
at endurgeva og siga frá við egnum orðum um kend og persónliga viðkomandi evni
at skriva ymisk sløg av tekstum um gerandisviðurskifti og egin áhugamál
at orða seg í vanligum støðum í arbeiðs- og samfelagshøpi
at leggja merki til mest eyðsýndu staðbundnu máldrøgini í føroyska málinum
at greiða frá og nýta sína vitan um mentanarlig og sosial viðurskifti við tí málsliga førningi, luttakarin hevur.
Undirvísingin á B2 hevur bæði munnligt og skrivligt samskifti í miðdeplinum, har luttakararnir menna førleikan at luttaka virkið og sjálvstøðugt í bæði kendum og minni kendum samskiftisstøðum. Á hesum stigi eigur dentur at vera lagdur á, at luttakararnir gerast stinnari í bæði at móttaka og geva frá sær vitan og upplýsingar um fjølbroytt gerandis- og samfelagsviðurskifti. Málið er, at luttakararnir eftir lokið B2 megna í talu og skrift at málbera seg á virkisførum føroyskum og soleiðis á øktan hátt kunnu virka og liva í samfelagi, arbeiðslívi og útbúgvingarhøpi.
Málið við undirvísingini er, at luttakarin dugir:
at nýta eitt fjølbroytt orðfeingi í ymiskum kendum og minni kendum samanhangum
at málbera seg á virkisførum føroyskum
at samskifta sjálvstøðugt um ymisk persónlig, faklig og samfelagslig viðurskifti
at taka samanum og siga sína meining um ein tekst, fyrilestur ella eitt kjak
at spyrja og svara útgreinandi spurningum
at nýta faklig orð og hugtøk um kend evni
at grundgeva fyri egnum sjónarmiðum og meiningum, bæði munnliga og skrivliga
at skriva ymisk tekstsløg við ymsum endamáli
at nýta viðkomandi snildir og málsliga undanvitan til at menna samskiftisførleikarnar, lesifatanina og skrivingina
at fata støður og huglag, t.d. viðvíkjandi kropsmáli og orðingum, sum eru tongd at mentanini
at greiða frá og nýta sína vitan um mentanarlig og sosial viðurskifti, herímillum normar og virðir, á føroyskum.
5. Próvtøka
Luttakararnir fara til stigroynd ella endaliga próvtøku á øllum fýra stigunum: A1, A2, B1 og B2.
Próvtøkuháttur á A1
Hildin verður ein skrivlig próvtøka
Skrivlig próvtøka á A1
Skrivliga próvtøkan varir 3½ tíma, og fakliga grundarlagið eru tey lýstu kjarnaøkini og fakligu førleikamálini.
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur faklig mál, sum eru sett í lærugreinini. Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtøkuháttur á A2
Hildin verður ein munnlig próvtøka
Munnlig próvtøka á A2
Munnliga próvtøkan varir umleið 15 minuttir. Fakliga grundarlagið eru tey lýstu kjarnaøkini og fakligu førleikamálini.
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur faklig mál, sum eru sett í lærugreinini. Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtøkuhættir á B1
Hildnar verða ein skrivlig próvtøka og ein munnlig próvtøka.
Skrivlig próvtøka á B1
Skrivliga próvtøkan er deild í tveir partar, lesifatan og framseting, og varir tilsamans 3½ tíma. Fakliga grundarlagið eru tey lýstu kjarnaøkini og fakligu førleikamálini.
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur faklig mál, sum eru sett í lærugreinini. Givin verða tvey próvtøl, eitt fyri lesifatan og eitt fyri framseting. Próvtølini verða givin við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans í ávikavist lesifatan og framseting.
Munnlig próvtøka á B1
Munnliga próvtøkan varir umleið 15 minuttir. Fakliga grundarlagið eru tey lýstu kjarnaøkini og fakligu førleikamálini.
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur faklig mál, sum eru sett í lærugreinini. Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.
Próvtøkuhættir á B2
Hildnar verða ein skrivlig próvtøka og ein munnlig próvtøka.
Skrivlig próvtøka á B2
Skrivliga próvtøkan er deild í tveir partar, lesifatan og framseting, og varir tilsamans 3½ tíma. Fakliga grundarlagið eru tey lýstu kjarnaøkini og fakligu førleikamálini.
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur faklig mál, sum eru sett í lærugreinini. Givin verða tvey próvtøl, eitt fyri lesifatan og eitt fyri framseting. Próvtølini verða givin við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans í ávikavist lesifatan og framseting.
Munnlig próvtøka á B2
Munnliga próvtøkan varir umleið 15 minuttir. Fakliga grundarlagið eru tey lýstu kjarnaøkini og fakligu førleikamálini.
Í dømingini verður dentur lagdur á, í hvønn mun próvtakarin lýkur faklig mál, sum eru sett í lærugreinini. Givið verður eitt próvtal við støði í einari heildarmeting av samlaða avriki próvtakarans.